Portretrecht

Het portretrecht komt toe aan degene die afgebeeld wordt op een portret (de geportretteerde).

Op grond van het portretrecht heeft de geportretteerde in bepaalde gevallen het recht zich te verzetten tegen openbaarmaking van zijn portret. Een portret is een herkenbare afbeelding van het gelaat van een persoon, met of zonder weergave van verdere lichaamsdelen. Er kan echter ook sprake zijn van een portret als de gelaatstrekken niet duidelijk zichtbaar zijn. Het gaat erom of een persoon herkenbaar is voor bijvoorbeeld familie of vrienden. De rechter gaat ervan uit dat niet alleen het gelaat en de gelaatstrekken, maar ook andere elementen tot herkenbaarheid kunnen leiden, zoals een typerende lichaamshouding, herkenbare kleding en lichaamsbouw.

 

De wet maakt onderscheid tussen een portret dat in opdracht is gemaakt en een portret dat niet in opdracht is gemaakt:

 

- Het in opdracht gemaakte portret
De opdracht voor een dergelijk portret komt meestal van de geportretteerde, diens familie of een huldigingscomité. De maker of een derde mogen het portret pas openbaar maken nadat de geportretteerde (of een nabestaande) hiervoor toestemming heeft verleend. Toestemming mag altijd worden geweigerd, zelfs als dit onredelijk lijkt. Nabestaanden kunnen zich verzetten tegen openbaarmaking tot tien jaar na het overlijden van de geportretteerde.

Overigens heeft de maker (fotograaf of illustrator) wel het auteursrecht op het portret. De geportretteerde mag het portret echter zelf kopiëren voor gebruik in huiselijke kring of (in geval van foto’s) voor gebruik in kranten en tijdschriften.

- Het niet in opdracht gemaakte portret
Het niet in opdracht gemaakte portret wordt meestal gemaakt op initiatief van de (portret)maker of in opdracht van derden, zoals een uitgever of een reclamebureau. Toestemming voor publicatie is alleen nodig wanneer de geportretteerde ‘een redelijk belang’ heeft om zich te verzetten tegen openbaarmaking; de geportretteerde kan zowel een commercieel belang als een andersoortig belang (privacy) hebben bij het niet publiceren van zijn portret. Schending van de privacy van de geportretteerde dient bij openbaar maken bijvoorbeeld te worden voorkomen. Ook moet nadrukkelijk rekening gehouden te worden met de zogenaamde verzilverbare populariteit van bekende mensen. Bij de beoordeling of een bepaalde publicatie van een portret is toegestaan, worden vaak de persoonlijke belangen afgewogen tegen de ‘algemene’ belangen, zoals de persvrijheid. Om een voorbeeld te geven: de foto van een bekende voetballer die een doelpunt scoort, kan wel de volgende dag in de krant worden gepubliceerd, maar mag niet zonder toestemming van deze voetballer in een commerciële kalender worden opgenomen.

Overigens is toestemming van de geportretteerde om de foto te maken nog geen toestemming voor publicatie! Dit portretrecht is overigens niet gebonden aan een bepaalde termijn.